مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل دانشگاه شهید بهشتی؛ پیوند دانش، استاندارد و پایداری در زنجیره عسل
مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل دانشگاه شهید بهشتی با تمرکز بر آموزش، پژوهش، کنترل کیفیت، استانداردسازی و سلامت فرآوردههای زنبورعسل، یکی از ظرفیتهای تخصصی دانشگاه در این حوزه به شمار میرود و تلاش دارد با ایجاد پیوند میان دانش دانشگاهی، نیازهای صنعت، الزامات استاندارد و سلامت مصرفکننده، به توسعه دانشبنیان زنجیره زنبورعسل کمک کند.
اعتقاد این مرکز بر آن است که توسعه پایدار زنبورداری بدون تکیه بر علم، استانداردسازی، اصالتسنجی و حفاظت از اکوسیستمها امکانپذیر نیست. از همین رو، مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل دانشگاه شهید بهشتی تلاش میکند با پیوند دادن آموزش، پژوهش، نظارت و تجاریسازی دانش، در ارتقای کیفیت فرآوردههای زنبورعسل، حمایت از تولیدکنندگان مسئول و افزایش اعتماد مصرفکنندگان نقشآفرینی کند.
آنچه در ادامه میخوانید، مروری است بر مهمترین فعالیتها و دستاوردهای مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل دانشگاه شهید بهشتی در مسیر توسعه دانش، استانداردسازی و ارتقای کیفیت فرآوردههای زنبورعسل.
رویکردی میانرشتهای به زنجیره زنبورعسل
مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل، با رویکردی میانرشتهای و مسئلهمحور، در سالهای فعالیت خود ظرفیتهایی را در حوزه فرآوردههای طبیعی، گیاهان دارویی، محصولات زنبورعسل، گردهشناسی و اکولوژی گیاهی ایجاد کرده است.
این مرکز تلاش میکند حلقههای مختلف زنجیره «گیاه ـ زنبور ـ کنترل کیفیت ـ فرآوری ـ محصول ـ مصرفکننده» را در یک منظومه علمی و کاربردی به یکدیگر پیوند دهد.
وجه تمایز این رویکرد، محدود نشدن فعالیتها به تولید یا آزمایشگاه است؛ بلکه کیفیت و سلامت محصول از مرحله شناخت پوشش گیاهی، منشأ گیاهی و اکولوژی مناطق تولید آغاز شده و تا ارزیابی اصالت و کیفیت فرآوردهها، استانداردسازی، آموزش نیروی انسانی، تجاریسازی دانش و ارائه راهکارهای علمی برای پایش بازار ادامه مییابد.
برگزاری کنفرانسها، کارگاهها و وبینارهای تخصصی و همچنین حضور کارشناسان مرکز در برنامههای مختلف رسانه ملی، از جمله بخشهای خبری شبکه یک و شبکه سه، برنامه «صبحانه ایرانی»، رادیو سراسری و رادیو سلامت، از جمله فعالیتهایی است که با هدف توسعه آموزش عمومی و تخصصی در این حوزه انجام شده است.
۲۸ سال فعالیت علمی در حوزه فرآوردههای زنبورعسل
دکتر احمدرضا محرابیان، متخصص فرآوردههای طبیعی و گیاهان دارویی و مدیر مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل و هرباریوم دانشگاه شهید بهشتی، با ۲۸ سال فعالیت علمی و تجربه نمونهبرداری از رویشگاههای گیاهی و مناطق تولید عسل در کشور، از پژوهشگران فعال این حوزه به شمار میرود.
تألیف ۱۵ کتاب، انتشار ۱۲۰ مقاله علمی، راهنمایی بیش از ۳۴ پایاننامه کارشناسی ارشد و دکتری با رویکرد تخصصی و نیازمحور در حوزه فرآوردههای زنبورعسل، ایجاد آزمایشگاه گردهشناسی عسل و تدوین اطلس مرجع گردهشناسی ایران، از جمله فعالیتهای علمی انجامشده در این حوزه است.
همچنین مشارکت در تدوین پنج استاندارد ملی سازمان ملی استاندارد ایران، دبیری یک استاندارد بینالمللی سازمان جهانی استانداردسازی (ISO) و مشارکت در تدوین دو دستورالعمل نظارتی فرآوردههای زنبورعسل در سازمان غذا و دارو، بخشی دیگر از این فعالیتهاست.
حضور دکتر محرابیان بهعنوان دبیر استاندارد گردهشناسی عسل و نماینده ایران در چهار کمیته سازمان بینالمللی استانداردسازی (ISO) و عضویت در کمیته متخصصان فدراسیون جهانی زنبوردرمانی (IFA)، از جمله ظرفیتهایی است که میتواند زمینه ارتباط بیشتر فعالیتهای علمی کشور با الزامات و چارچوبهای بینالمللی را فراهم کند.
از استاندارد تا اعتماد عمومی
در شرایطی که کیفیت، اصالت و سلامت مواد غذایی به یکی از مطالبات مهم مصرفکنندگان و سیاستگذاران تبدیل شده است، اصالتسنجی علمی عسل و سایر فرآوردههای زنبورعسل اهمیت ویژهای پیدا میکند.
اصالتسنجی تنها یک فرایند آزمایشگاهی نیست؛ بلکه میتواند در شناسایی محصولات غیرمنطبق، مقابله با تقلب، حمایت از تولیدکنندگان مسئول و افزایش اعتماد مصرفکنندگان به بازار فرآوردههای طبیعی مؤثر باشد.
مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل با بهرهگیری از ظرفیتهای تخصصی در حوزههایی همچون گردهشناسی، گیاهشناسی و اکولوژی گیاهی، فیتوشیمی، میکروبیولوژی، زیستفناوری، تغذیه، صنایع غذایی و علوم پزشکی، بستری برای مطالعه منشأ و ارزیابی کیفیت فرآوردههای زنبورعسل فراهم کرده است.
این رویکرد، امکان بررسی ارتباط میان پوشش گیاهی، تنوع زیستی، تغذیه زنبور و ویژگیهای فرآوردههای تولیدشده را فراهم میکند و میتواند در تصمیمسازی علمی در حوزه تولید، پایش و سیاستگذاری مورد استفاده قرار گیرد.
دانشگاه در کنار تولیدکننده و مصرفکننده
فعالیتهای این مرکز در حوزه زنبورداری صرفاً معطوف به افزایش تولید نیست. ارتقای بهرهوری، افزایش ارزش افزوده، تجاریسازی دستاوردهای علمی، توسعه محصولات قابل اعتماد و ایجاد مسیرهای شفاف برای ارزیابی کیفیت، از جمله محورهایی است که میتواند به تقویت زنجیره تولید و حمایت از تولیدکنندگان مسئول کمک کند.
مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل همچنین با تأکید بر مسئولیت اجتماعی و اخلاق حرفهای، تلاش دارد دانش دانشگاهی را به راهکارهایی برای مواجهه با چالشهای واقعی جامعه تبدیل کند؛ از حفاظت از محیطزیست و پایداری اکوسیستمها گرفته تا تقویت امنیت غذایی و فراهم کردن زمینه دسترسی مردم به محصولات سالم، اصیل و قابل اعتماد.
پیوند آموزش، پژوهش و صنعت
یکی از ظرفیتهای مهم مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل دانشگاه شهید بهشتی، گردهم آمدن توانمندیهای آموزشی، پژوهشی، استانداردی و اجرایی در یک مجموعه دانشگاهی است.
این مرکز علاوه بر تولید و انتشار دانش از طریق کتابها، مقالات و پایاننامهها، با مشارکت در تدوین استانداردها و توجه به نیازهای صنعت و بازار، تلاش میکند مسیر ارتباط میان دانشگاه و مسائل واقعی این حوزه را تقویت کند.
در همین چارچوب، همکاریهای علمی در قالب طرحهای پژوهشی و کارآزماییهای بالینی با مراکز حوزه درمان و سلامت کشور، از جمله دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه علوم پزشکی ارتش و انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی کشور، و همچنین همکاری با مجموعههای بینالمللی مانند فدراسیون بینالمللی زنبوردرمانی (IFA)، از دیگر محورهای فعالیتهای علمی این حوزه است.
برگزاری و مشارکت در کنفرانسها و رویدادهای ملی و بینالمللی نیز زمینهای برای تبادل دانش و توسعه همکاریها در مسیر تولید محصولات غذایی، مکملی و کمکدرمانی فراهم کرده است.
حرکت در مسیر توسعه دانشبنیان زنجیره زنبورعسل
مرکز پژوهشی فرآوردههای زنبورعسل و هرباریوم دانشگاه شهید بهشتی با تکیه بر ظرفیتهای علمی و پژوهشی خود و با تمرکز بر کیفیت، سلامت، پایداری و اعتماد عمومی، تلاش دارد نقش دانشگاه را در توسعه دانشبنیان زنجیره زنبورعسل، گیاهان دارویی و فرآوردههای طبیعی تقویت کند.
تداوم این مسیر میتواند زمینه بهرهگیری بیشتر از ظرفیتهای دانشگاه در حمایت از تولیدکننده، ارتقای کیفیت محصولات، افزایش آگاهی مصرفکنندگان، حفاظت از محیطزیست و تقویت پیوند میان علم و نیازهای جامعه را فراهم کند.
